Te historie napisało życie...
Blog > Komentarze do wpisu
Lyndaw, Linden, teraz Lipki
Wysiadając z pociągu na stacji Lipki w odległości dwóch kilometrów zauważymy dachy wiejskich zabudowań oraz wyróżniającą się na ich tle kościelną wieżę zwieńczoną krzyżem.

Współczesny kościół wzniesiony został w latach 90tych ubiegłego stulecia. Wcześniej stała tu świątynia z pruskiego muru, rozebrana pół wieku temu (w czasie radzieckiej ofensywy w 1945r. wieża została przestrzelona, nowi mieszkańcy nie wykazywali chęci odbudowy „niemieckiego” kościoła i kiedy całość runęła, obiekt rozebrano).

Dzieje kościoła

Pierwsza wzmianka o kościele w Lipkach pochodzi z roku 1303. Jak wspominają źródła, znajdował się on na centralnym placu we wsi, obok niego założono cmentarz, a całość otaczał kamienny mur (tylko on ostał się do dzisiaj, lecz wymaga konserwacji).

Dach bożego domu pokryty był gontem, około roku 1900 z powodu zagrożenia pożarowego wymieniono go na płytki łupkowe. Wnętrze kościoła pobielono wapnem. Nad ołtarzem znajdował się łaciński napis „Ołtarz wiecznego Boga”. Na prawo od ołtarza umieszczona była tablica upamiętniająca poległych w powstaniu przeciw Napoleonowi (1813-1815). Między amboną i ołtarzem wisiał obraz ostatniego Piasta, księcia Jerzego Wilhelma (zm. 1675). Z tyłu ołtarza natomiast znaleźć można było drzewo genealogiczne Piastów.

Pierwszym wymienianym przez źródła datowane na rok 1316, księdzem sprawującym duchową pieczę nad miejscowymi wiernymi był niejaki Hanko.

Kolejna dostępna informacja o parafii pochodzi z okresu 1599-1627. Wiemy, że pastorem (mieszkańcy Lipek przeszli na protestantyzm tuż po jego pojawieniu się na Śląsku, w 1 poł. XVI w.) był wówczas Jeremias Hilscher z Brzegu i za jego czasów wybudowano nową plebanię.

W 1690 roku kościół został zamknięty. Celem tego działania było zmuszenie mieszkańców do powrotu na katolicyzm. Przysłano nawet do wsi duchownego z eskortą dragonów. Miejscowi jednak pielgrzymowali w każdą niedzielę do Gać, gdzie bez przeszkód mogli uczestniczyć w nabożeństwach.

Świątynia w Lipkach podczas katolickich mszy pozostawała więc pusta. Aż do 1708 roku, kiedy na ambonę znów wkroczył ewangelicki pastor – niejaki Daniel Promnig (czytelnikom należy się wyjaśnienie, że po reformacji, w XVII w. narosły konflikty religijne na Śląsku, które doprowadziły do wybuchu wojny trzydziestoletniej; wojnę wygrały siły katolika, cesarza Ferdynanda Habsburga, który na terenie swego panowania wprowadził wyznanie katolickie; losy ewangelików na Śląsku odmieniły się, kiedy dotarły tu wojska króla Szwecji Karola XII i w 1707 r. podpisano konwencję w Altrandstadt).

W 1824 roku zapadł się zmurszały dach kościoła. Na szczęście obyło się bez ofiar. Niestety remont był bardzo kosztowny, gdyż do znacznych zniszczeń doszło również we wnętrzu domu bożego. Rok później we wsi wybuchł pożar. Spaliło się 10 domów, świątynia szczęśliwie ocalała.

W XIX w. w Lipkach pastorami byli Johann Ehrenfried Frommhold (1805-1814), Friedrich Samuel Richter (1814-1845), Friedrich August Knispel (1845-1872), Julius Gustav Zürn (1873-1891) oraz Konrad Ottomar Rudolf Strauß (1891-1912). Ostatnimi ewangelickimi księżmi we wsi byli Martin Liebeherr (1913-1929) i Claus Jebens (1929-1945).


Lipki z lotu ptaka. Widok na wysokości domu ludowego w kierunku Brzegu, po lewej widoczny jaz na Odrze (fot. Paweł Pawlita)

Wieś przez wieki

Do roku 1400 Lipki należały do powiatu oławskiego. Przez podział spadku przeszły później pod władanie książąt brzeskich.

Przez Lipki prowadził trakt wojskowy z Wrocławia na Górny Śląsk, stąd też mieszkańców dotykały niszczące działania zbrojne, m. in. napadu Mongołów w XIII wieku, wojen husyckich w XVI wieku czy wojny trzydziestoletniej w XVII stuleciu.

W XVII wieku poza tym mamy do czynienia we wsi z początkami nauczania szkolnego. Nauczycielem zostawał wówczas obdarzony inteligencją rzemieślnik, a dzieciom wpajano 10 przykazań, tabliczkę mnożenia, czytanie oraz pisanie.

Sto lat później władzę na Śląsku przejął pruski król Fryderyk II. Wielki. Z jego rozkazu we wsi założono plantację jedwabników, a do ich karmienia aż z Chin sprowadzono drzewa morwy (na przełomie XVIII i XIX wieku plantację zamieniono na gospodę z ogródkiem). Czasy Starego Fryca to również początki uprawy ziemniaka na Śląsku.

W Lipkach istotną rolę odgrywała również uprawa wikliny, którą zapoczątkowało utworzenie ok. roku 1900 firmy Emil Strauß w Brzegu. Zielone pręty wikliny wycinano wczesną wiosną i wstawiano do stawu. Gdy zaczynały pojawiać się na nich listki, a następowało to zazwyczaj w maju, przystępowano do korowania. Wówczas w centrum wsi zbierały się kobiety i przygotowywały wiklinę na sprzedaż.

Bliskość Odry odcisnęła na osadzie i jej mieszkańcach też niemałe piętno. Już w połowie XIII wieku ujarzmiono jej koryto, wzniesiono wały do ochrony przed wysoką wodą. Niejednokrotnie żywioł okazywał się silniejszy i rzeka zalewała wieś. Było tak w latach 1591, 1593, 1802, 1837 i 1903. W czasie tej ostatniej powodzi wał pękł w dwóch miejscach, woda wdarła się na ulice i do ogródków, nie widać było nawet czubków ogrodzeń. Zniszczone zostały wszelkie uprawy na polach.

Odra objawiała jednak też swe lepsze oblicze. Przez śluzę Lipki przepływały statki, pierwszy parowiec o mocy 4 koni mechanicznych pojawił się tu w roku 1837. W zimie regularnie organizowano wyprawy rybne, także świąteczna ryba pochodziła z Odry (szczupaki, węgorze i sumy). Odbywały się natenczas uroczyste kolacje z „polskim sosem”, który przyrządzano według starej receptury z piwa, piernika i rozmaitych przypraw.

Przy lipkowskim wale stała gospoda – „Gasthaus zur Fähre”, która była w posiadaniu rodziny Andritschke. W słoneczne niedziele aż do Lipek przypływali goście z Wrocławia i odpoczywali przed powrotną podróżą w cienistym przyrestauracyjnym ogrodzie.

Do Lipek można też było od 1842 roku dotrzeć koleją (wtedy powstała linia mająca połączyć Wrocław z Górnym Śląskiem). Stację utworzono ponoć dla samego króla pruskiego, późniejszego cesarza niemieckiego Wilhelma I, który zamierzał polować w nadodrzańskich lasach. Skądinąd mieszkańcy wsi zwykli nazywać drogę prowadzącą od stacji do osady cesarską.

W 1913 roku, jak podają źródła, Lipki zelektryfikowano, wybrukowano główną drogę oraz posadzono wzdłuż niej lipy.  Dobra te służą mieszkańcom już prawie 100 lat.

Warto na koniec wspomnieć jeszcze o ciemnej karcie w historii wsi z lipami w nazwie. W styczniu 1945 roku nadciągający ze wschodu na Berlin czerwonoarmiści postanowili przeprawić się w pobliżu Lipek przez Odrę. Leśne drzewa miały posłużyć im do budowy prowizorycznego mostu. Niemieckie dowództwo w tym newralgicznym punkcie umieściło jednak oddział ludzi (niestety nie można nazwać go wojskowym, gdyż składał się w głównej mierze z niewyszkolonych cywilów), którym udało się w nocy z 23 na 24 stycznia wysadzić pierwszą radziecką przeprawę. Rosjanie jednak szybko utworzyli drugą i już 7 lutego przeprowadzali przez nią jeńców, prowadząc ich na zesłanie w kierunku zimnego wschodu. Sami mieszkańcy Lipek, a było ich przed wojną 849 (stan na 1939), uciekali z dobytkiem na zachód. Wyruszyli 24 stycznia, przez Strzelin, Świdnicę, Jelenią Górę, w kierunku pasma Rudaw. Stamtąd, co ciekawe, już 7 maja wyprawili się w drogę powrotną do Lipek. Do wsi dotarli 2 czerwca. Tu zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej znaleźli się już przesiedleni Polacy, i z każdym miesiącem ich przybywało. Niemców z Lipek wysiedlono rok później. Większość z nich osiedliła się w okolicy Oldenburga.

Obecnie Lipki zamieszkuje 654 osób (stan na rok 2009). Ich korzenie sięgają głównie okolic Limanowej, Nowego Sącza (przede wszystkim Męcina), kresowego Stanisławowa, a także centralnej części Polski. 

Paweł Pawlita

Gazeta Brzeska, Nr 620 z 27.07.2011 (http://www.gazetabrzeska.eu/Archiwum/Numer/620)

niedziela, 21 sierpnia 2011, hiberni

Polecane wpisy

  • W ryczyńskim lesie

    Długo jeszcze przed lokacją miasta Brzegu istniała na prawym brzegu Odry kasztelania ryczyńska. Była ona siedzibą pana gruntowego, do którego należała kolebka B

  • Wieś Lipki, jej powierzchnia oraz dawni mieszkańcy

    W roku 1783 powierzchnię, na której gospodarowali lipkowscy kmiecie obliczano na 30 łanów flamandzkich (1 łan flamandzki - 16,8 ha). Do ówczesnej wsi należały

  • Lipki - dawna wieś rycerska

    Lipki są miejscowością starą. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z dokumentu datowanego na rok 1303. Dowiadujemy się z niego, że już wtedy stał tu kościół. Potwi

Stronę monitoruje stat24